ธรรมที่เหมาะแก่คฤหัสถ์​ จาก พระไตรปิฎก

#ธรรมที่เหมาะแก่คฤหัสถ์

สมัยหนึ่งพระผู้มีพระภาค ประทับ ณ นิคมแห่งชาวโกลิยะ ชื่อกักกรปัตตะ ใกล้เมืองโกฬิยะบุตรของชาวโกฬิยะคนหนึ่งชื่อทีฆชาณุ ทูลขอให้พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมอันเหมาะแก่คฤหัสถ์ผู้ยังครองเรือน ยังบริโภคกามนอนเบียดบุตรและเมีย เพื่อประโยชน์สุขในปัจจุบันและภายหน้า

พระศาสดาตรัสว่า

“ดูกรพยัคฆปัชชะ (ชาวโกฬิยะนั้น มีชื่ออีกอย่างหนึ่งว่าพยัคฆปัชชะ –ทางเสือโคร่ง) ธรรม ๔ ประการ ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ปัจจุบัน ๔ ประการคืออะไร คือ

๑.      อุฏฐานสัมปทา ถึงพร้อมด้วยความหมั่นขยันในการหาทรัพย์โดยอาชีพต่างๆ เช่นกสิกรรมพาณิชยกรรม ข้าราชการทหารและพลเรือน หรือด้วยศิลปะอย่างใดอย่างหนึ่ง

๒.    อารักขสัมปทา ถึงพร้อมด้วยการรักษา คือรักษาทรัพย์ที่หามาได้ไว้ไม่ให้พินาศไปด้วยภัยต่างๆ

๓.     กัลปยาณมิตตตา ความเป็นผู้มีมิตรดี คือมิตรที่มีสมาจารบริสุทธิ์ มีศรัทธา ศีล จาคะและปัญญา

๔.     สมชีวิตา เลี้ยงชีวิตเหมาะสมแก่กำลังทรัพย์ที่หามาได้ไม่ให้ฝืดเคืองเกินไป หรือฟุ่มเฟือยเกินไปไม่ให้รายจ่ายเหนือรายได้ แต่พยายามให้รายได้เหนือรายจ่าย รู้จักทางเสื่อมทางเจริญแห่งโภคทรัพย์หากมีรายได้น้อย แต่บริโภคมาก คนทั้งหลายก็จะตำหนิว่าใช้ทรัพย์สมบัติเหมือนบริโภคผลมะเดื่อ (ข้างนอกสุกใสข้างในเป็นโพรง กระมัง – ว.ศ.) ส่วนคนที่มีชีวิตอยู่อย่างฝืดเคืองเกินไปนั้น คนทั้งหลายก็ติเตียนได้ว่าตายอย่างอนาถา

“ดูก่อนพยัคฆปัชชะ โภคทรัพย์ที่เกิดขึ้นโดยชอบแล้ว มีทางเสื่อมอยู่ ๔ ประการคือ

๑.      เป็นนักเลงหญิง

๒.    เป็นนักเลงสุรา

๓.     เป็นนักเลงการพนัน

๔.     คบคนชั่วเป็นมิตร

 ...

เปรียบเหมือนสระใหญ่มีทางน้ำไหลเข้า ๔ ทาง ไหลออก ๔ ทาง เมื่อบุคคลปิดทางไหลเข้าเสีย เปิดแต่ทางไหลออกไว้ น้ำในสระนั้นก็มีแต่จะแห้งขอดไป เสื่อมไป

โภคทรัพย์ที่หามาได้โดยชอบธรรมแล้ว ย่อมมีทางเจริญ ๔ ประการ คือ

๑.      ไม่เป็นนักเลงหญิง

๒.    ไม่เป็นนักเลงสุรา

๓.     ไม่เป็นนักเลงการพนัน

๔.     มีมิตรดีสหายดี

เปรียบเหมือนสระน้ำใหญ่
อันบุคคลปิดทางน้ำออกไว้
เปิดแต่ทางน้ำเข้า

ดูก่อนพยัคฆปัชชะ
 ธรรม ๔ ประการนี้
ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์
และความสุขในภายหน้าแก่กุลบุตร

 ธรรม ๔ ประการ คือ

๑.      สัทธาสัมปทา               ถึงพร้อมด้วยศรัทธา

๒.    สีลสัมปทา                    ถึงพร้อมด้วยศีล

๓.     จาคสัมปทา                   ถึงพร้อมด้วยการบริจาค

๔.     ปัญญาสัมปทา              ถึงพร้อมด้วยปัญญา

(องฺ  อฏฐก. ๒๓ /๒๘๙)
..

#เพจอาจารย์วศิน อินทสระ
#พระสุตตันตปิฎก #อังคุตตรนิกาย  #อัฏฐกนิบาต หมวด ๘
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๓
จาก หนังสือ #พระไตรปิฎกฉบับย่อความและอธิบายความ
บทที่ ๓๖